Protestantse Kerk in Nederland
Protestantse gemeente Wommels-Hidaard
 
 
kerkblad kerkblad
Mozes mocht het beloofde land niet in. Veertig jaar lang was hij de grote leider van het volk Israël, dat weg trok uit de slavernij in Egypte en op weg ging naar het beloofde land. Onderweg maken ze van alles mee, zoals te lezen is in de bijbelboeken Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium. Omdat Mozes in zijn ongeduld twee keer slaat met zijn staf op de rots bij Meriba om het water te laten stromen, verbiedt God hem om het beloofde land zelf te betreden (Numeri 20).
Aan het eind van zijn leven vraagt God aan Mozes om op de berg Nebo te klimmen. Daar mag hij het beloofde land zien: alleen maar kijken (Deuteronomium 32:48-52). De Heer zei tegen hem: 'Dit is het land waarvan ik aan Abraham, Isaak en Jakob onder ede heb beloofd dat ik het aan hun nakomelingen zou geven. Ik laat het je nu zien, maar erheen oversteken zul je niet.' Zo stierf Mozes, de dienaar van de Heer, daar in Moab, zoals de Heer gezegd had. En de Heer begroef hem in een vallei in Moab, tegenover Bet-Peor. Tot op de dag van vandaag weet niemand waar zijn graf is (Deuteronomium 34:4-6).

In de joodse traditie is dit altijd oneerlijk gevonden. Hun grote leider Mozes, de grote wetgever, de centrale man van de joodse bijbelse geschiedenis, schrijver van de eerste vijf bijbelboeken, die zou toch beter verdienen. Als iemand recht zou hebben op toegang tot het beloofde land, dan zou het Mozes toch wel moeten zijn. Omdat dit zo oneerlijk voelt, hebben rabbijnen door de eeuwen heen gezocht naar achtergronden en uitleg bij dit verhaal.
Tijdens de cursus 'Mozes, leider tegen wil en dank', die ik afgelopen januari gevolgd heb voor mijn nascholing, kwam dit onderwerp zijdelings ter sprake. Voor de afronding van de cursus heb ik me wat verder verdiept in de joodse tradities rond Mozes' levenseinde. Dit artikel is een korte verslaglegging van mijn leeservaringen en mijn eigen overwegingen waarom deze oude teksten ook voor ons relevant blijken te zijn.
Wie wel eens op mijn werkkamer is geweest, heeft misschien al de boeken gezien die in mijn boekenkast staan. De hele rechterzijde van de kast staat vol met boeken uit de joodse traditie, genoeg om een leven lang uit te lezen en van te leren. Hierin vind ik de onopgeefbare verbondenheid met het volk Israël, zoals onze kerkorde van de PKN dat benoemt.

Het beeld dat deze rabbijnse teksten van Mozes geven, is breder dan wat we in de bijbelse teksten lezen. Hij wordt getoond als een bijna hemels figuur, goed in alle opzichten, maar ook als een heel menselijk iemand. Hij is creatief, inventief en een doorzetter. Er wordt gezocht naar een manier om zowel God recht te doen als Mozes recht te doen; om het oneerlijke te verzachten dat Mozes niet het beloofde land in mag.
Wanneer hij hoort dat hij zal moeten sterven, maakt Mozes zich in eerste instantie niet zoveel zorgen. Hij denkt dat hij God wel kan overhalen. Dat was immers eerder gelukt (Ex. 32:14 en Num. 14:20). En de gebeden van Mozes zijn inderdaad heel krachtig. God moet alle ingangen naar de hemel dichtstoppen om niet overgehaald te worden door Mozes om hem toch toe te laten tot het beloofde land.
Pas als Mozes nog maar één uur te leven heeft, beseft hij dat God zich deze keer niet laat verbidden. Hij wil blijven leven, maar dat mag niet. Dan zegt Mozes tegen God: 'Heer van het heelal, als U mij niet naar het land Israël brengt, laat me dan maar een dier worden, zodat ik het gras van het veld kan eten en water drinken, blijf leven en genieten van de wereld; laat mijn ziel als een van hen worden.' Het mag niet. Mozes probeert het nog een keer: Laat mij dan worden als de vogels, die alle kanten op kunnen vliegen, dagelijks voedsel verzamelen en 's avonds weer terugkeren naar hun nest.
Mozes gooit het over een andere boeg. Er is (volgens de traditie) een grot, een tunnel, die onder de Jordaan door loopt, de grot van Caesarion onder Paneas. Dan hoeft Mozes niet óver de Jordaan en niet dóór de Jordaan en kan zo toch aan Gods woord voldoen. God had immers niet gezegd dat Mozes niet ónder de Jordaan door mocht. Maar ook deze vlieger gaat niet op. Inventief is het in ieder geval wel.

Mozes stelt voor dat hij niet als een leider, als een koning, het beloofde land binnentrekt, maar gewoon als een burger, net zoals andere mensen. En weer zegt God: Nee. Kan Mozes dan een leerling worden van Jozua en toch verder gaan? Maar geen leermeester kan een leerling worden van zijn eigen leerling. Mozes is daarvoor een te groot leider. Tot slot komt Mozes met nog een laatste voorstel: Als ik dan niet bij leven het beloofde land binnen kan trekken, dan toch wel mijn lichaam als ik gestorven ben, dan mogen mijn botten toch wel meegenomen worden? En zelfs dat staat God niet toe.
Mozes mag het beloofde land echt niet binnen gaan. Wel mag hij het land zien. Boven op de berg Nebo ziet hij het land waar hij al zo lang naar op weg is. Een nieuwe generatie, onder leiding van een nieuwe leider, Jozua, zal zich er vestigen.

Hoe mooi ook het beloofde land is, God heeft nog iets veel mooiers voor Mozes in petto. Hij zegt tegen hem: Als ik je niet zou laten sterven in deze wereld, hoe kan ik je dan tot leven wekken in de wereld die komen gaat?
Dat is de grootste belofte die God aan Mozes kan doen, het grootste geschenk dat Hij geven kan: Mozes krijgt een plek in de wereld die komen gaat, in Gods komende koninkrijk. Tegen die belofte kan zelfs de schoonheid van het beloofde land niet op.
Volgens de joodse traditie wordt Mozes getekend als een man met doorzettingsvermogen. Hij eerbiedigt God en zijn gebod, maar probeert wel de grenzen op te zoeken en het liefst de regels op te rekken. En toch, hoe sluw Mozes dat ook doet, uiteindelijk weet God wel wat Mozes nodig heeft. En dat is wat anders dan wat Mozes wil.

Ik ben blij met zulke joodse teksten en verhaaltradities. Ze laten zien dat we in ons geloof niet alleen maar 'ja en amen' hoeven te zeggen, alleen maar ja-knikken en lief en aardig doen. We mogen God uitdagen om recht te doen – er is al teveel in de wereld dat oneerlijk is – en God daagt ons uit om goed te doen. Wij mogen in gesprek gaan met God. En tegelijkertijd mogen we er ook op vertrouwen dat Gods weg met ons een goede is, zelfs al leidt die niet tot in het beloofde land. Dan leidt die weg gelukkig wel naar een andere, grootsere belofte: leven in de wereld die komt.

ds. Douwe Wijmenga


Voor wie geïnteresseerd is: dit zijn de belangrijkste bronnen die ik gebruikt heb. Mekhilta de-Rabbi Ishmael, Amalek 2 (J. Lauterbach). The Midrash Rabbah, met name Deuteronomium Rabbah 11, 10 (Soncino). Sifrei Bamidbar 135 (S. Silverstein, sefaria.org). Sifre Deuteronomium 341 en 357 (H. Bietenhard).
 
terug
 
 
 
 
Kerkdienst

26 juni
tentdienst in Easterein
10 uur
Voorganger: 
ds. D. Wijmenga

M.m.v. Corps Wilhelmina en gitaar

Deze dienst wordt niet opgenomen en is dus niet te volgen via de livestream








De diensten zijn ook te volgen via:
Kerkdienstgemist
 
 
Activiteiten "it Bynt"


Klik hier.
 
Een bakje koffie doen


Elke dinsdagmorgen staat van 10.00 tot 11.30 uur de koffie voor u klaar in It Bynt of in de toren van de Jacobikerk! Welkom!
 
Oproep voor de jeugd

 
Rock Solid

 
Update vanuit het jeugdwerk

Klik hier.
 
Privacyverklaring

        (klik op de afbeelding)
 
Historie Gereformeerde Kerken
Historisch overzicht over de voormalige Gereformeerde Kerk te Wommels.
(klik op de afbeelding)
 
Activiteitencommissie "it Bynt" nu ook op facebook!
Like en volg de facebooksite van de activiteitencommissie van "it Bynt". 
(klik op de afbeelding)
 
 
Protestantsekerk.net is een samenwerking tussen de dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk in Nederland en Human Content Mediaproducties B.V.